Mà cụm là gì?
Cụ Einstein từng bảo thế này và tôi xin nói lại nguyên văn “Everything should be made as simple as possible, not simpler” (Mọi thứ nên đơn giản, nhưng đừng đơn giản hơn).
Nói nôm na là mọi thứ sẽ là vô cùng dễ tiêu hóa nếu tất cả có thể được tóm gọn lại thành thứ gì đó dễ như một cộng một bằng hai. Nhưng hãy coi chừng, nếu bạn đi quá xa và tiếp tục hỏi vì sao một cộng một lại bằng hai thì bạn vừa đưa mình vào “trò chơi tử thần” rồi, mọi thứ sẽ lật 180 độ. Những triết gia là những người hiểu rõ điều này nhất, nếu bạn ngoan cố đào sâu vào gốc rễ những thứ mà đa phần chúng ta đã thầm coi là bản chất bất biến, thì câu trả lời sẽ trở nên cực kỳ rối não.
Nghĩ vậy, ở bài này, tôi chỉ xin mang ra bàn luận một cách đơn giản nhất một ý niệm cực kỳ quan trọng trong quá trình luyện nói ở bất kỳ ngôn ngữ nào, nhưng lại thường không được quan tâm đúng mức hoặc tệ hơn là bị hiểu nhầm sang một khái niệm khác và nãy giờ tôi đang nói về cụm.
Cốt lõi của vấn đề nằm ngay đây. Nếu bạn giỏi cụm, bạn sẽ nói và nghe, thậm chí là cả đọc và viết đều rất giỏi. Với chữ giỏi, ý tôi là trơn tru và mạch lạc. Dù ngữ pháp của bạn có tốt đến cỡ nào hay dù bạn có cố nhồi nhét bao nhiêu từ vựng vào đầu hay thậm chí bạn có thuộc làu làu bao nhiêu thành ngữ đi nữa, ước mơ lưu loát của bạn sẽ khó mà thành hiện thực được nếu bạn bỏ qua ngay cái bước luyện tập nói theo cụm.
Trên thực tế, vài người bảo cụm là thành ngữ, vài người tin rằng cụm là một mớ những từ lóng, một ai đó khác lại bảo nó đơn giản là mấy cấu trúc câu hay thậm chí còn có người cho cụm vào nhóm tục ngữ nữa. Phải, những thứ kể trên đều có thể tính là cụm nhưng cụm thì không bắt buộc là những thứ đó. Cụm là một thứ gì đó khác hơn cả như vậy nữa.
Sao ta không bắt đầu với khái niệm mẫu câu nhỉ? Nếu bạn google cụm từ “mẫu câu trong tiếng Anh” thì thế nào bạn cũng sẽ thấy mình mắc kẹt trong một ma trận thông tin khổng lồ. Vầy đi, ở một khía cạnh nào đó, bạn có thể xem mẫu câu là những điểm ngữ pháp lớn mà bạn đã học trong quá khứ. Theo định nghĩa của riêng tôi, “if,” “wish” hay “although” đều là những mẫu câu. Theo khía cạnh đó, tiếng Anh sẽ có thể được chia thành 30 mẫu câu lớn nhỏ, nếu đơn giản thì là 4. Đừng lo, hầu hết những ai đã hoàn thành chương trình tiếng Anh hồi cấp ba hẳn đều đã đi qua tất cả những mẫu câu này rồi.
Giờ ta còn lại ba thứ phải bàn, tục ngữ, thành ngữ và từ lóng. Để miêu tả những gì tôi muốn nói, tôi sẽ tạo ra một biểu đồ đơn giản như bên dưới.
Tương đối mà nói, tục ngữ đúng nghĩa nên dài hơn thành ngữ và thành ngữ thường sẽ dài hơn từ lóng. Về ngữ nghĩa, bất kể đó là tục ngữ, thành ngữ hay từ lóng, người nghe đều luôn khó có thể đoán được ý nghĩa thật sự hay nghĩa bóng của nó nếu họ chỉ nhìn vào nghĩa đen của từng từ riêng lẻ. Chỉ khác là với một câu tục ngữ, giả dụ khi ai đó nói khác đi một chút thì bạn vẫn có thể hiểu được trong khi nếu việc đó xảy đến với thành ngữ hoặc từ lóng, khả năng cao là bạn sẽ chẳng hiểu họ đang nói gì. Luôn có một mức độ mạo hiểm khi dùng thành ngữ và từ lóng. Bạn biết tôi nói gì rồi đấy.
“Đi bán muối” là một ví dụ tốt cho thành ngữ. Thay vì bảo Bà Kim vừa đi bán muối tối hôm bữa, bạn lại bảo bà ấy vừa đi bán mắm hay đi mua muối thì mấy thằng đệ chắc chắn sẽ nhìn bạn như kiểu bạn đang nói tiếng Miên.
Là một người dạy tiếng Anh nói, nếu được hỏi, 100% tôi sẽ khuyên học viên tập trung học thật nhiều thành ngữ nhất có thể. Nếu sắp thi IELTS speaking thì đắp thêm vào người nhiều nhiều liên từ với từ nối. Nói nôm na đó là mấy cụm bạn hay quăng ra để câu giờ trong lúc bạn chưa biết nói gì với ông giám khảo chấm thi.
Thế vì sao không nên ưu tiên vào tục ngữ hay từ lóng? Vì một mặt dùng nhiều tục ngữ thì câu văn nói ra sẽ nghe văn chương các kiểu nhưng mặt khác, thật sự người nghe sẽ ít nhiều có cảm giác nó khá cầu kỳ, nếu không muốn nói là “sến súa,” hoặc thậm chí kiểu như họ đang bị “lên lớp.” Ngược lại, nếu dùng những từ lóng quá thức thời thì chắc chỉ có đám “choai choai” hoặc bản xứ may ra họ hiểu được ý bạn. Đừng quên đa phần đồng nghiệp nước ngoài ở chỗ làm của bạn cũng phải trầy trật học tiếng Anh hệt như bạn thôi. Vậy nên đánh đố họ hoàn toàn không phải là một ý hay đâu.
Tóm lại, ngoài thành ngữ, nếu bạn muốn nói cho “ngầu” như bản xứ trên phim, bạn hiểu ý tôi mà, bạn nên làm quen với một thứ mà tôi hay gọi là cụm. Ở một mức độ nào đó, bản thân tôi tin cụm thậm chí còn quan trọng hơn cả thành ngữ trong quá trình luyện nói. Bạn biết sao không, tất cả những người giao tiếp tự tin và hiệu quả nhờ vào khả năng nói tiếng Anh lưu loát mà bạn biết, tất cả bọn họ đều nằm lòng rất, rất, rất nhiều cụm.
Vấn đề là không phải bạn không biết đủ từ, mà là bạn không biết nhiều những cách dùng từ thông dụng trong văn nói. Sự thật thì có vài chữ đặc biệt, vì một lý do nào đó, khá hay đi chung với nhau và chúng sẽ dần tạo thành cái gọi là cụm. Cụm đó có thể không phải là cụm duy nhất dùng để truyền tải thông điệp gốc nhưng có còn hơn không, bạn biết rồi đấy. Nó sẽ là có lợi hơn nếu bạn biết và dùng lưu loát một cụm cho đến khi bạn có cho mình một lựa chọn khác hay hơn.
Thông thường, một người sẽ không biết nên gọi một cụm là gì vì hầu như nó sẽ chi tiết hơn một mẫu câu, một thành ngữ hay một từ lóng và đương nhiên nó không phải là một tục ngữ, một liên từ hay một từ nối, có thể nói vậy. Nó đúng nghĩa là một cụm. Nếu câu dưới đây bạn không gọi là “cụm” thì là gì?
Người mới bắt đầu học ngoại ngữ nghĩ một lần nói một chữ đơn lẻ, người ở cấp độ trung bình nghĩ một lần tạo ra một cụm, người ở cấp độ giỏi nghĩ một lần rơi ra vài cụm. Trong khi đó, một người bản xứ nhiều khi chỉ cần đúng một ý nghĩ để có thể nói ra cả một câu.
Tôi quyết định sẽ khép lại chủ đề hôm nay bằng một danh sách 100 cụm tôi tình cờ nhặt được trong chỉ 12 trang đầu tiên cuốn sách gối đầu giường của mình, Life of Pi. Trong trường hợp bạn muốn những cụm từ nghe bình dân hơn nữa, 236 tập của sitcom huyền thoại Friends hẳn là thứ bạn đang tìm.
STT | CỤM | VÍ DỤ |
|---|---|---|
1 | … may have very little to do with… | A novel set in Portugal may have very little to do with Portugal. |
2 | Truth be told, … | I used that word on occasion, and truth be told, it served me well. |
3 | I had visions of myself (V-ing) | I had visions of myself sitting at a table on a large veranda. |
4 | In the spring of… | In the spring of 1996, my second book came out in Canada. |
5 | A steaming cup of tea | I sit down next to a steaming cup of tea. |
6 | Despite my best efforts at… | Despite my best efforts at playing the clown, the media circus made no difference. |
7 | There comes a moment when you realize that… | There comes a moment when you realize that it won’t work. |
8 | Regardless of whether… | An element is missing regardless of whether the history is right. |
9 | …, that’s the crux of it | Your story is emotionally dead, that’s the crux of it. |
10 | Soul-destroying | This discovery is something soul-destroying. |
11 | It leaves you with… | It leaves you with an aching hunger. |
12 | Around the next bend | I’m sure we’d have had a bus accident around the next bend. |
13 | The more… the more… | The more vigorously he resisted swimming, the more he fancied it. |
14 | I would have to confess/admit that… | I’d have to admit that I had hardly touched Kierkegaard. |
15 | A little money can go a long way | I realize that a little money can go a long way in Bombay. |
16 | The rolling hills | I would go for a walk in the rolling hills of the tea estates. |
17 | Was so much more manageable than… | Water without a hippopotamus was so much more manageable than water with one. |
18 | That’s what… is about | That’s what fiction is about, isn’t it? |
19 | … was once a capital of… | Pondicherry was once a capital of the most modest of colonial empires. |
20 | A handful of… | A handful of small ports. |
21 | … left…, leaving behind… | They left in 1954, leaving behind nice white buildings. |
22 | …is furnished with… | The place is furnished with identical square tables. |
23 | So on and so forth | I told him French was spoken in parts of it and so on and so forth. |
24 | I had my hand up | I had my hand up, trying to catch the waiter’s eye to get the bill. |
25 | Knock at my door | Was this a Jehovah’s Witness knocking at my door? |
26 | In a remote corner of… | It took place in a remote corner of the Roman Empire. |
27 | In the early 1930s | In the early 1930s, he had the time of his life. |
28 | I am delighted to tell you that… | I am delighted to tell you that it starts right here. |
29 | That’s a tall order | That’s a tall order but not so tall that you can’t reach. |
30 | Have you been to…? | Have you been to the botanical garden? |
31 | Thanks to… | He studied in Paris for two years thanks to the colonial administration. |
32 | Twice an hour every day | The train used to run twice an hour every day. |
33 | … was once called… | The other station was once called Zootown. |
34 | Once upon the time there was a… | Once upon the time there was a zoo in Pondicherry. |
35 | … but unmistakable | His Canadian accent was light but unmistakable. |
36 | I don’t recall exactly… | I don’t recall exactly what he studied, something commercial, I suppose. |
37 | Ministry of transport | I received a report from the Japanese ministry of transport. |
38 | It was as I… that I… | It was as I listened to the tape that I agreed that it would make you believe in God. |
39 | It seemed natural that… | It seemed natural that Mr. Patel’s story should be told. |
40 | Tell in the first person | His story should be told mostly in the first person. |
41 | Indebted to | I am most obviously indebted to Mr. Patel. |
42 | As boundless as the Pacific Ocean | My gratitude to him is as boundless as the Pacific Ocean. |
43 | I’d like to express my sincere gratitude to… | I’d like to express my sincere to the Canada council for the Arts. |
44 | Without…, I could not have… | Without their grant, I could not have brought together this story. |
45 | End up (V-ing) | We ended up believing in nothing and having worthless dreams. |
46 | Brought me back to life | Mindful practice of religion slowly brought me back to life. |
47 | Attend University | I attended the University of Toronto. |
48 | Took a double-major Bachelor’s degree | I took a double-major Bachelor’s degree there. |
49 | Concern certain aspects of… | My fourth-year thesis concerned certain aspects of cosmogony theory. |
50 | Highly intriguing | It is a highly intriguing creature. |
51 | On average twenty hours a day | It sleeps or rests on average twenty hours a day. |
52 | … is at its busiest | The sloth is at its busiest at sunset. |
53 | Upside-down position | It moves along the tree in its characteristic upside-down position. |
54 | At the speed/rate of… | At the speed of roughly 400 meters an hour. |
55 | … times slower than… | It crawls 440 times slower than a motivated cheetah. |
56 | … is not well informed about… | The three-toed sloth is not well informed about the outside world. |
57 | On a scale of 2 to 10 | On a scale of 2 to 10, Beebe gave the sloth’s sense of taste a rating of 2. |
58 | Fire gun | He reported that firing gun next to a sleeping sloth elicited little reaction. |
59 | …, you might ask | How does it survive, you might ask. |
60 | Live in harmony with… | The sloth lives in perfect harmony with its environment. |
61 | See… with my own eyes | I have seen that smile with my own eyes. |
62 | Beyond the reach of… | It was beyond the reach of my scientific probing. |
63 | If I may say so myself | I was a very good student, if I may say so myself. |
64 | Four years in a row | I was tops at St. Michael’s college four years in a row. |
65 | There is always a… | There is always a grinning skull at my side. |
66 | So beautiful that… | Life is so beautiful that death has fallen in love with it. |
67 | … is (nothing) but… | Gloom is but the passing shadow of a cloud. |
68 | Got the nod from… | The boy also got the nod from the committee. |
69 | Would-be writers | It’s a misery to would-be writers. |
70 | Fifth on the list of… | Oxford was fifth on the list of the cities I would like to visit before I pass on. |
71 | Dare I say…? | Dare I say I miss him? I do. |
72 | I still can not understand how he could… | I still can not understand how he could abandon me so unceremoniously. |
73 | Speak no Spanish | Though none of them spoke English and I spoke no Spanish. |
74 | Pat me on the head | They smiled at me, shook my hand and patted me on the head. |
75 | Fits of laughing | They moved me to uncontrollable fits of laughing and crying. |
76 | Reveal that… | Blood test revealed that my level of sodium was very high. |
77 | I looked as if I had been… | I looked as if I had been grafted with a pair of elephant legs. |
78 | After a week or so, … | After a week or so, I could walk just about normally. |
79 | Lace up | I could wear shoes if I didn’t lace them up. |
80 | In the arms of a nurse | It was such a shock that I fainted in the arms of a nurse. |
81 | The first time I went to… | The first time I went to an Indian restaurant in Canada, I used my fingers. |
82 | Fresh off the boat | The waiter looked at me critically and said “Fresh off the boat, are you?” |
83 | …, which a second before… | My fingers, which a second before had been taste buds became dirty under his gaze. |
84 | Caught in the act | They froze like criminals caught in the act. |
85 | Wipe… on my napkin | I wiped them guiltily on my napkin. |
86 | … had no idea how (Adj/Adv) | He had no idea how deeply those words wounded me. |
87 | Fur-lined hood | He puts on a big winter parka with fur-lined hood. |
88 | I was named after… | I was named after a swimming pool. |
89 | … being the Tamil word for… | Mama being the Tamil word for uncle. |
90 | Long before I was born | Long before I was born, Mamaji was a champion competitive swimmer. |
91 | Once told me that… | My brother once told me that he didn’t want to give up. |
92 | Flesh and blood | It forced all his flesh and blood to his upper body. |
93 | Remain faithful to… | I remained faithful to my aquatic guru. |
94 | I must have looked like a… | I must have looked like a child throwing a slow-motion tantrum. |
95 | In the water, … | In the water, I tried my best to swim. |
96 | Throughout my childhood | I went there with him three times a week throughout my childhood. |
97 | I have vivid memories of… | I have vivid memories of this dignified old man stripping down next to me. |
98 | Stand straight | He stood straight and he was ready. |
99 | But there was the deep pleasure of… | But there was the deep pleasure of doing a stroke with increasing speed. |
100 | … so spent | I finished so spent that I could hardly wave to him. |
