Bài này không nói về bầu cử, không nói về rap việt, mà nói về THÌ.

Thì là thời, thời là thời gian, là thứ ý niệm mà Stephen Hawking bỏ cả đời ra để chứng minh là có điểm khởi đầu trong lý thuyết vạn vật của mình, và cũng là thứ bao thế hệ người học ngoại ngữ nhìn thấy là ngao ngán, đúng hơn… là nói đại.

Từ đó ta có hai chữ gây ám ảnh cấp tính – CHIA THÌ

Ngôn ngữ nào mà chẳng có cái gọi là THÌ, chẳng qua bạn nói nhiều quá thì bạn quen mỏ. Vì thì là cái làm cho người nghe biết cái hành động đó nó diễn ra vào lúc nào, hay nói cách khác, là vào THÌ nào.

Bước đầu tiên của việc học THÌ luôn là việc nắm bắt đa dạng các loại động từ, nói cách khác là ngồi xuống học bài [YEAH, YOU HEARD IT RIGHT]. Nếu bạn không biết list động từ, thì ngưng đọc tiếp, vì chủ đề hôm nay là dành cho người đã thuộc bảng động từ, trong tiếng Anh chính là 3 cột động từ. Bạn không biết động từ gì thì việc biết chia THÌ là vô nghĩa. Bạn không biết cộng thì học tích phân chỉ là lũy thừa.

Điểm rắc rối này của THÌ lẽ ra đã được giải quyết nếu ta có thể hiểu nó theo cách của nhà thiền, chỉ có một THÌ duy nhất thực tồn tại, đó là THÌ hiện tại. Qúa khứ thì đã qua còn tương lai thì chưa tới.

Sơ sơ, trong 35 câu tiếng việt sau đây, đa phần na ná nhau trừ một thứ khác nhau rõ rệt, đó là thời gian, là ‘’THÌ’’ của động thái ‘’rất lầy’’

1. Sự thật là tôi rất lầy / mỗi lần lão Hạc bán chó là tôi lại rất lầy
2. Tôi đoán tôi đang rất lầy
3. Tôi đang rất lầy lúc 9h tối qua tại quán bar Buddha
4. Và tôi sẽ đang rất lầy lúc 9h sáng mai tại quán chè bà hai
5. Tôi e rằng tôi đã rất lầy kiếp trước
6. Tôi sẽ rất lầy vào cái ngày chị Dậu chịu để đèn
7. Tôi chưa từng thấy cái gì lầy như rứa trước đây, chỉ có thể là Heineken
8. Tôi đã lầy rồi, bạn đã lầy chưa, nếu chưa thì khi nào
9. Họ bảo tôi đã rất lầy từ năm 1900, chấm hết
10. Chuyện là vầy, hôm nay tôi đã rất lầy
11. Tôi nghĩ tôi sẽ rất lầy trước khi trái đất này là của chúng mình
12. Không tin được, tôi vừa mới rất lầy trong phòng họp xong
13. Tôi đoán tôi lại sắp rất lầy rồi đây
14. Hôm qua, khi vợ về thì tôi đang rất lầy
15. Ngày mai, khi bố vợ về thì tôi cũng sẽ đang rất lầy
16. Hôm qua, khi tôi trở nên rất lầy thì Cô gái Hà Lan đã có mặt ở Hà Nội
17. Ngày mai, khi tôi trở nên rất lầy thì Karik sẽ đã có xe đạp riêng
18. Hôm qua, khi tôi đang rất lầy thì Chúa đến
19. Ngày mai, khi tôi đang lầy thì cô gái bàn bên sẽ qua bàn tôi
20. Hôm qua, trong khi tôi đang rất lầy thì thầy Bách đang nhìn những mùa thu đi
21. Tôi đã và đang rất lầy trong 9 tháng 10 ngày
22. Thề có Chúa, đây là lần đầu tiên tôi lầy như rứa
23. Đây là lần cuối cùng vợ để tôi lầy như vầy
24. Tôi chắc sẽ rất lầy vào trưa mai, chờ mà xem
25. Tôi chắc đang rất lầy lúc này, phải không
26. Tôi chắc đã rất lầy vào năm 1975
27. Tôi ước tôi đã không quá lầy tối hôm bữa
28. Gì thì gì, tôi ước tôi đang không rất lầy
29. Tôi ước tôi sẽ không rất lầy vào buổi phỏng vấn ngày mốt
30. Tôi đã từng rất lầy, tôi tưởng tôi đã bớt nhưng hóa ra tôi còn lầy hơn
31. Tôi đã có lần rất lầy với bọn bụi đời ở chợ Bà Chiểu
32. Nếu giờ tôi không lầy thì đêm nay ai đưa em về, hiểu chưa
33. Nếu 98 năm trước tôi đã không rất lầy thì giờ bọn tôi sẽ đã thuộc về nhau
34. Lầy lên người anh em / Đừng có lầy nữa ba / Hãy như Mị, nếu muốn đi chơi, hãy cứ tiếp tục lầy như thế / Ngưng lầy ngay không tao cho một chổi
35. Thực ra, 5 anh em trên một chiếc xe lăn là quá lầy, đó gọi là vi phạm luật giao thông đường thủy

Tưởng tượng cảnh này, bạn phải dạy 35 câu trên bằng tiếng việt cho bọn tây-ba lô phong ba bão táp thế nào thì cũng sẽ học nói 35 câu trên lên bờ xuống ruộng ngần ấy bằng tiếng Mỹ. Nhưng nếu để ý thì ngôn ngữ vẫn có chung một logic. Hiểu được logic đó của một ngôn ngữ sẽ giúp đơn giản hóa được quá trình học một ngôn ngữ khác, thậm chí là tự học. Do vậy, để giỏi được ngoại ngữ cần giỏi cả tiếng mẹ đẻ, cha đẻ và hàng xóm đẻ.

Hồi phổ thông bạn chăm chỉ cày nhiều ngữ pháp về THÌ thì bạn hẳn sẽ điền vào chỗ trống không trật đi đâu được, thi thì điểm cao đáo để nhưng để ra đường đụng chuyện nói đúng THÌ được mớ trên cho tự nhiên và lưu loát thì ‘’chát và chua như trái me’’

Sương sương, đây là 3 lý do chính một người học tiếng Anh còn kẹt xe mãi về THÌ, khi thực nói

1. ‘’You know what, the thing is I myself ————- to school last night’’

Đó giờ, bạn đã quen kiểu có sẵn một câu, bay vào tìm ”key word” để điền vào chỗ trống trước nó. Cô giáo em dạy bạn cứ hễ thấy ‘’last night’’ là bạn đã kiểu EUREKA rồi nhảy ra khỏi bồn tắm quay đầu xe ngược lại điền động từ cột 2 vào chỗ trống nhưng thực tế lúc sắp câu trong đầu để nói, đời lại bắt bạn nói ra cái động từ khỉ gió kia trước khi bạn có thể rớt ra chữ ‘’last night’’ ở cuối câu, bạn phải rơi ra từng chữ một từ trái sang phải. Do vậy, nếu bạn nghĩ bạn super ngữ pháp, đã quen nhìn ‘’key word’’ rồi điền từ vào chỗ trống ầm ầm thì việc bạn mơ ước vừa nói nhanh vừa dùng THÌ cho hợp lý như trong phim là không tưởng.

Chẳng ai mách bạn phải hình dung cả ngữ cảnh đang nói đặt cả vào quá khứ, mường tượng nó cho được rồi hãy bắt đầu nói ra. Khi đó, vấn đề không phải là ‘’Keyword’’ nào hay có ‘’Keyword’’ hay là không, dù có từ ‘’Last night’’ hay không, bạn vẫn sẽ có thói quen dùng động từ cột 2 để kể lại một sự việc/sự kiện mà bạn đang muốn nhấn vào. Dần dần sẽ quen.

2. Nếu bạn là một người học ngữ pháp truyền thống, bạn chuyên cần nhưng chẳng có cảm giác gì khi nói đến 3 trạng thái của 3 cột động từ thì mọi thứ sẽ căng đét, thử nhé.

‘’Do – Did – Done’’

Ba âm thanh nhưng đều chỉ có nghĩa là ‘’LÀM.’’ Nếu bạn đọc to 3 chữ đó lên, tai bạn đã nghe mà não vẫn không cảm thấy thần thái gì khác nhau nằm ngay trong chính 3 âm thanh đó, thì bạn không có cửa nói ra đúng THÌ ở ngoài đường đâu, vì văn nói hết một nửa là cảm giác về âm thanh từ và cảm giác do chính từ đó tạo ra. Và các chữ khác cũng tương tự, như từ ‘’will’’ trong thì tương lai, ‘’have’’ trong thì hoàn thành hay âm thanh ‘’-ING’’ trong thì tiếp diễn, tất cả đều phải vang lên một âm thanh hướng về thần thái phù hợp.

3. Thiệt tình, do bạn quá ít đọc ra bằng miệng, đã lười đọc ra miệng lại còn ít chịu tập nghe listening, mà có nghe thì toàn tập kiểu nghe luyện thi, kiểu căng tai, banh mắt điền vào chỗ trống, bạn toàn đọc báo như Einstein đọc vật lý và Lý Bạch làm thơ, bạn là thánh nên toàn đọc hiểu trong đầu rồi thôi. Nên lúc học giao tiếp thực, tất cả phải nói ra thành lời thì những âm thanh vốn dĩ không đi chung với nhau cứ lần lượt va vào nhau bôm bốp, thực ra đó là những lỗi sai mà chính bạn cũng có thể nhận thấy 3 giây ngay sau đó, vì toàn ngữ pháp… cơ bản.

Ví như, ‘’I’m telling you, I think I am run there’’ / ‘’Hold on, I would had a cake’’ / ‘’I just wanna know, are your job easy’’ / ‘’You know what I mean, your dad gonna be a famous cook’’ / ‘’I mean, will you have do that’’ / ‘’Look, I wouldn’t have be doing that’’

Nếu như bạn có thói quen chịu chăm chỉ tập mở miệng à ơi ú ớ từ lâu thì những cụm từ ‘’không phù hợp’’ trên đã thậm chí không còn có thể vang lên trong đầu chứ đừng nói gì là được nói ra từ miệng.