Đây chưa phải buổi học, bữa đầu tiên được thiết kế là buổi orientation và để daddy Thiện giúp Thiện giao tiếp với thầy do biết con mình phát âm khá khó nghe, kể cả tiếng Việt.

Chú daddy đã đúng. Ngày đầu nghe nó nói, tôi, kiểu, “Com’on, what’re driving at dude??? Chill, say something cool and try to make some sense, if you don’t mind”

Chú daddy của Tommy bữa đấy có cố nhắc nhở Tommy nhưng khá căng, rằng khi không hiểu thì không được gật đầu bừa, nói năng thì phải nói lớn lên, phát âm to rõ vào thì người đối diện mới hiểu!!! (trong khi thằng nhỏ nói tiếng Việt còn rặn từng âm). Thế là nó cúi gầm mặt, mắt né tiếp xúc với daddy của nó và cả tôi, kiểu ngại khi bị “xả xuống xác” trước mặt người lạ mới gặp lần đầu. Dù là qua Zoom cách nửa vòng trái đất, tôi vẫn đâu đó feel được độ nóng trên mặt thằng cu. Tôi nhận ra đây có lẽ là cách phụ huynh ở nhà hay giao tiếp với Thiện. Dù hoàn toàn đồng ý với ý kiến trên của chú phụ huynh nhưng tôi đã chả có cách nào khác phải nhảy thẳng vào nhắc nhở chú phụ huynh từ nay để tôi hướng dẫn cho Thiện vì đây là chuyên môn của tôi, có gì tôi sẽ nhắc nhở em nó trong lớp.

Chú daddy của Thiện giới thiệu chú là người gốc Long An, giọng chú đậm chất một người miền tây chân chất, bữa đầu tiên chú đứng bên cạnh Tommy nói một điều làm tôi suy nghĩ rất nhiều: “Thằng Thiện nó cũng 28 rồi thầy. Từ nay tui giao Thiện cho thầy nhờ thầy giúp cho nó, tui cũng già đâu có ở với nó mãi được, sau này nó nói năng không rõ ràng thì làm sao đi làm rồi sống bên này được…”

Show cho Tommy bài test đầu vào như mọi khi, tôi hỏi Tommy, cu nhìn 100 từ vựng này rồi nói anh nghe em biết từ nào trong mớ này để anh xem thử level em tới đâu đã. Daddy nó ngồi ngay đó, Tommy lắc đầu nguẩy nguậy nói cái abcxyz gì đó rất nhanh với daddy xong nói tôi là không biết, không biết, học lại từ đầu. Chú daddy quay qua nói tôi thời còn học ở VN trường nó bệnh thành tích cho nó lên lớp chứ nó học chậm lắm, nhiều từ tiếng Việt cơ bản nó không hiểu lắm đâu thầy, nãy thầy nói là nó không hiểu “từ vựng” là cái gì đâu. Nghe vậy, tôi quay qua nói Tommy đừng sợ cu, ừ thì mình học lại từ đầu. Giờ người bắt đầu sợ là tôi… khi nghĩ về cảnh giờ phải giải thích sao cho một thằng cu không hiểu từ “từ vựng” là gì. Từ đầu là từ đâu???

Cú sốc đầu đời của Tommy với tiếng Anh là nó phát hiện ra sự thật rằng, tiếng Anh viết một đằng đọc một nẻo. Không có quy tắc đánh vần chuẩn như kiểu tiếng Việt.

Vd: Riêng từ busy, bury, Lucy thì chữ “u” đã đọc thành 3 kiểu khác nhau!

Cái cu cậu nhanh miệng kêu gào là tiếng Anh khó quá, búa xua, ý là cố victim bảo tại tôi dạy dỗ thế nào mà tiếng Anh (đáng ra phải là rất dễ) nhưng giờ nó khó quá trời khó như rứa, chả hiểu gì, kiểu vậy làm sao mà một người nhìn vào spelling hay mặt chữ mà đoán được cách đọc ra!!!

Ai dè nghe xong tôi chỉ confirm “Ờ”

Bữa thứ 3 cũng là ngày tôi hỏi nó mày thích gì?

Nó giỏi hơn nhiều người chúng ta, nó biết nó thích gì, nó nói nó thích “engineering” và sau đó tôi tốn gần 20 phút ngồi đọc chữ “engineering” với cu cậu. Vấn đề trong phát âm của Tommy không phải là phát ra một âm không đúng mà là nó khó có thể phát âm liền một mạch như người bình thường. Nó bị thiếu hơi, muốn đọc 4 âm “en – gi – nee – ring” liền thành một dải thiếu điều nó phải lấy hơi như thi bơi Olympic. Nói xong một chập là nó ngồi thở hổn hển. Một mặt tôi push để nó đọc cái gì cũng phải liền lại, đó là một từ, xa hơn là một cụm, là chunks of sound. Nói ra lệch chunks rất khó để hiểu. Không ép thì nó lại tưởng cứ miễn sao ra được 4 âm “en/gi/nee/ring” là được còn khoảng cách âm không quan trọng! mà ép quá thì nó lại nản rồi không hợp tác, nặng hơn là nó lại mặc cảm feel bad thì lại phản giáo dục. Đây cũng vốn là lằn ranh rất khó xác định trong giáo dục. Do vậy, mọi lúc mọi nơi, quan điểm của tôi là cố gắng múa hề chọc cười học trò về chính sai lầm (mistake) mà bọn nó gây ra.

Suy cho cùng, khi chúng ta có thể cười ha hả với lỗi lầm của bản thân thì đó là bài học. Ngược lại, nếu không thể cười, đó là thất bại, mà thất bại thì sẽ mang lại cảm giác cay cú và tuyệt vọng. Lằn ranh đỏ giữa hài kịch và bi kịch vốn rất mong manh.

Do ra đề bài cho Tommy rất khó, nói nó làm cái gì cũng phải ngồi cả 5 phút mà giải thích lên bờ xuống ruộng nên may thay, tôi nghĩ ra cách “số hóa” dữ liệu trong lúc hướng dẫn. Cứ giơ ngón tay là hiểu đọc to lên cụm từ tương ứng số đó. Bằng cách này, tôi đã làm phúc cho cả 2.

Bữa đó tôi đã phải rất “căng” với nó

Nó đi làm, gặp Mỹ, nó học được vài câu trong lớp xong gặp Mỹ nó cứ bay vào nói bù lu bù loa gì đó xong người ta nói thẳng vào mặt nó là “no understand!” Xong, nó cầm về hỏi tôi. Chính xác là giọng cu cậu kiểu complaint, kiểu “Ông trọc kia, ông dạy tui cái tiếng Mỹ gì gì đó kiểu gì mà sao tui nói bọn Mỹ nó cười nhạo tui rồi nó bảo nó không hiểu gì hết. Bọn Mỹ nó còn bảo đọc chữ này không đúng… rồi đọc chữ “TH” là phải đặt lưỡi thế này này…”

Tôi ngồi nhìn nó chắc phải đến 20 giây. Tôi cứ thế nhìn nó cho đến khi nó finish “bài diễn văn” cảm xúc kêu gào hệt như Martin Luther King đọc “I have a dream”

Một chốc sau, tôi gọi nó:

“Tommy, Tommy, TOMMY…” như đang cố gọi cái lõi sự tồn tại của nó hơn là gọi nó.
Rồi tôi nhìn thẳng mắt nó, tôi nói, nhấn từng chữ,

“They will never TRY to understand you.” (Người ta sẽ không bao giờ CỐ hiểu em)

Nó ngơ ngác, dừng lại, như chờ tôi nói tiếp.

Rôi tôi nói tiếp thật,

“But, you have to TRY to say your thoughts, got it?”

Rồi nó im, mắt nó vẫn nhìn tôi không chớp như vừa nghe một điều rất awkward. Một thoáng nhanh trôi qua, nó hơi ngả người ra sau, mắt vẫn block vào mặt tôi, cảm giác như khoảng cách địa lý không còn nữa, cảm giác như đó giờ chưa có ai đâm vào sự tồn tại nhỏ bé của nó một sự thật lớn và kinh khủng đến vậy.

Rồi nó nhoẻn miệng cười, mắt vẫn nhìn thẳng tôi, kiểu để xem tôi có chớp mắt sau khi nói điều đó. Tôi biết là nó đã chịu hiểu, dù vẫn rất khó để chấp nhận.

Nhiều khi, Tommy cứ hỏi tôi từ X, từ Y, từ Z trong lớp tôi dạy đọc một đằng sao ở ngoài bọn nó đọc một kiểu, sao cái đứa khách Mỹ ở tiệm nó đọc là “i” chứ đâu phải “ơ”… Tôi đã chọn cách tiếp cận cho bạn một góc nhìn rộng hơn về phát âm. Tôi nói với bạn ở Việt Nam có 58 tỉnh, ít nhất sẽ có 58 kiểu phát âm lệch chuẩn nhưng lại đúng với vùng đất đó. Tương tự như tiếng Mỹ sẽ có Mỹ NY, Mỹ Cali, Mỹ Texas,… 50 bang là 50 kiểu. Đó là chưa kể tiếng Anh là quốc tế nên còn chia ra theo đặc trưng quốc gia, tiếng Anh Bắc Mỹ hay Anh Anh, Anh Úc, Anh Can, Anh New Zealand, Anh Scot, Anh Irish rồi đến hệ Anh Ấn, Anh Singlish, Anh Chinese Hồng Kông… Cái nào cũng là English, cũng đúng tương đối. Nếu cả đời mình cứ đi mãi luẩn quẩn tìm đâu là chuẩn standard nhất của nhất thì lại thành ra lạc loài trong một thế giới chả ai chuẩn.

Đó là những thứ tôi nghĩ và muốn nói với Tommy nhưng thừa biết Tommy nó nghe cũng không hiểu hết. Nên tôi chỉ nói câu đầu. Thế là nó hiểu ý chính: Có nhiều kiểu nói một từ tiếng Anh. Hết.

Cũng trong bữa thứ 7, tôi dạy cu cậu cơ bản nhập môn “múa đương đại” (đặc sản của ERE từ nhà CHUNKS) tức là dạy nó body language 101. Dù người ta sẽ có xu hướng không cố để hiểu bạn trừ khi bạn có giá trị với họ, vốn là một điều hợp lẽ thường,  nhưng tôi vẫn muốn dặn kỹ Tommy dù sao vẫn luôn phải cố để mà nói và dùng mọi công cụ và mọi khả năng có thể để diễn tả ý mình muốn người ta hiểu. Nói cách khác, mình phải thể hiện là mình rất hiểu mình muốn nói gì trước khi mình khư khư “bắt” người khác hiểu điều đó. Vì suy cho cùng, đó vẫn là trách nhiệm của riêng mình. Và từ đó, nó múa mỗi lần học nói cụm.

Trong hình là nó đang học vừa nói vừa “múa” cho câu “If you ask me, I will say I love my parents”

Nói xong nó cười ha ha khoái chí…

Cuối buổi, cũng đi qua cho cu cậu concept triết học có 2 chữ “có” hay dùng trong thực tế. Một là “có” ý chỉ sở hữu (possession) kiểu như ai đó có (Have). Một loại “có” khác đơn giản chỉ nói lên sự tồn tại (Existence) chứ không hề nói sự tồn tại đó là thuộc sở hữu của ai (There + be)

Vd: Bạn tôi có 2 trái táo ở trên bàn & Có 2 trái táo ở trên bàn

Ứng với My friend has 2 apples on the table & There are 2 apples on the table.

Học xong, cu cậu hỏi ủa thầy, vậy mình nói câu “Bạn có muốn ăn bánh không?” thì mình nói là “have…” hay “there is”???

 Đành phải vẽ ra tiếp tục và chỉ nó cấu trúc nói “Có… không?” trong tiếng Việt chỉ có ý nghĩa là confirm yes/no thôi chứ không có nghĩa sở hữu hay tồn tại. Đúng là phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam…